Ik heb een:

Energiemarkt analyse 28 februari 2023

Nederlandse inlichtingendiensten: Rusland mikt op energie infrastructuur.

Bij COMCAM analyseren we doorlopend ontwikkelingen op de energiemarkt. Onze kennis en inzichten delen we in onze marktanalyses.

 

Ga direct verder naar

> IntroductieRuwe olieElektriciteitAardgas > Steenkool > Emissierechten > Hernieuwbaar

Introductie

“Russia is mapping how our wind parks in the North Sea function. They are very interested in how they could sabotage the energy infrastructure.” – Generaal Jan Swillens, hoofd MIVD 

De Nederlandse inlichtingendiensten waarschuwen dat een deel van de Noordzee kwetsbaar is voor Russische spionage en sabotage activiteiten. Nederlandse marineschepen hebben een Russisch schip uit de Nederlandse wateren van de Noordzee begeleid nadat het schip was gesignaleerd bij een offshore windpark. Er zijn geloofwaardige bedreigingen voor het energie- en drinkwateraanbod in Nederland. Vitale energie infrastructuur, waaronder gaspijpleidingen en offshore windparken zouden kwetsbaar zijn.

Rusland brengt volgens MIVD en AIVD heimelijk de infrastructuur in kaart, voert spionageactiviteiten uit en treft voorbereidingen voor verstoring en sabotage. Nederland was niet het enige land dat waarschuwt voor een verhoogd dreigingsniveau uit Rusland. Noorwegen is sinds de herfst van 2022 op haar hoede toen de Nord Stream pijpleidingen in de Baltische Zee werden gesaboteerd en drones werden gezien in de buurt van booreilanden. De Petroleum Safety Authority (PSA) van Noorwegen riep destijds op voor verhoogde waakzaamheid.

Noorwegen levert meer dan 25% van het aardgas dat Europa nodig heeft. Het land is Rusland voorbijgestreefd als topleverancier nadat Moskou afgelopen jaar de pijpleidingen naar veel EU-landen had afgesloten. Noorwegen, geen EU-lid, wel lid van de NAVO, is belangrijker geworden voor de Europese energiezekerheid na het wegvallen van de Russische volumes.

“Over the past year, we have seen the emergence of Russian ambitions to exert pressure on European energy security. PST therefore expects that in 2023, Russia will try to gather intelligence about most aspects of Norway’s oil, gas and energy sector”, aldus de Noorse Police Security Service.

“Chinese buying activity of US barrels seems to be the hottest activity right now.” – Viktor Katona, analist Kpler

Ruwe olie

Eén van de meest belangrijke redenen voor een hernieuwde stijging van de ruwe olieprijs in 2023 is China die economisch weer tot leven komt. Unipec, de grootste oliehandelaar in China en de handelsunit van staatsraffinaderij Sinopec, en PetroChina, de grootste olie- en gasproducent en distributeur in China, hebben beiden tien supertankers gehuurd om Amerikaanse ruwe olie terug naar Azië te transporteren in maart. Aldus bronnen van Bloomberg. Elk schip kan 10 miljoen vaten ruwe olie vervoeren. De tankers zullen naar verwachting worden geladen aan de Amerikaanse Golfkust terminals.

Viktor Katona, ruwe olie analist bij Kpler, zegt dat Chinese bedrijven voordeel halen uit een “remarkable, profitable arbitrage” die geboden wordt door het vrijgeven van vaten uit de Amerikaanse Strategische Petroleum Reserve (SPR). Afgelopen maand werd duidelijk dat Unipec in maart ten minste 18 vrachten Upper Zakum crude zal aankopen van Abu Dhabi. De Chinese olievraag veert op na de heropening van haar economie. Handelaren houden deze vraag nauwlettend in het oog als indicatie voor de volgende prijsbeweging van termijncontracten Brent, de benchmark.

Data- en analysebedrijf Kpler wijst op 14 Very Large Crude Carriers (VLCC) die in maart zullen worden geladen aan de Amerikaanse Golfkust met bestemming China. Hierdoor verdubbelt het volume dat de laatste jaren is verscheept. Saoedische oliegigant Aramco verwacht ook dat de Chinese heropening dit jaar tot een opleving van de olievraag zal leiden. Dit zei Amin Nasser, CEO van Aramco, vorige maand al in een interview met Bloomberg. De Chinese aankopen zijn niet alleen beperkt tot vaten uit Amerika en Abu Dhabi. OilPrice zegt dat PetroChina en Sinopec terug zijn in de markt voor Russische Urals en gebruik maken van de hoge discount. Ook het International Energy Agency zei in januari: “China will drive nearly half this global demand growth even as the shape and speed of its reopening remains uncertain.”

Prins Abdulaziz bin Salman, energieminister van Saoedi-Arabië heeft wederom benadrukt dat de OPEC+-alliantie haar beslissingen puur baseert op markt factoren (fundamentals). De groep wordt beschuldigd dat ze de productie verlaagd om politieke redenen, vooral na de reductie van 2 miljoen vaten per dag (bpd) in oktober. Terwijl Rusland deze maand unilateraal een productieverlaging van 500.000 bpd aankondigde, zal de OPEC+ groep naar verwachting haar quota’s op korte termijn ongewijzigd laten. Bin Salman geeft aan voldoende flexibel te zijn om, indien nodig, haar productiequota aan te passen. De groep heeft een ‘wait-and-see’ benadering ingenomen vlak voor het EU-verbod op Russische diesel en andere petroleumproducten. Eén van de grootste en meest invloedrijke leden van OPEC, de Verenigde Arabische Emiraten (VAE), zei eerder deze maand dat een dalende olieproductie in veel landen en het potentieel van onvoldoende aanbod, een groter probleem voor de oliemarkt zullen zijn dan hoe de vraag zich zal ontwikkelen.

Het Russische oliepijpleidingbedrijf Transneft verschuift de olielevering van Kazachstan naar Duitsland via de Druzhba-pijpleiding door Polen. De leveringen aan Polen zijn tegelijkertijd stop gezet, aldus Reuters die minstens één Russisch nieuwsbureau citeert. TASS-nieuws meldt dat Poolse klanten geen Russische olie meer ontvangen omdat Transneft eind februari niet het vereiste papierwerk en de transit betalingen had ontvangen. “(Oil) should have been pumped to Polish refineries in the second half of February. However, routing orders with confirmed resource and transit payment were not executed. In addition, operational changes were made to the schedule, excluding supplies for Polish consumers”, aldus een woordvoerder van Transneft.

Op maandag zei de Kazachse oliepijpleiding operator KazTransOil dat 20.000 ton ruwe olie naar Duitsland was gepompt via Druzhba. Kazachstan is afhankelijk van Rusland om energieproducten te exporteren die niet onderhevig zijn aan Westerse sancties. Het noordelijke deel van Druzhba levert olie aan Duitsland, het zuidelijke deel levert aan Hongarije, de Tsjechische Republiek en Slovakije. De eerste verstoring in de leveringen werd zaterdag gerapporteerd.

Het grootste oliebedrijf van Polen, PKN Orlen SA, meldde dat olieleveringen uit de Druzhba pijpleiding uit Rusland onverwacht waren beëindigd. “The halt comes a day after Russia’s invasion of Ukraine reached the one-year mark”, merkt Bloomberg op. Polen was vorig jaar het eerste land dat geen aardgasleveringen meer ontving uit Rusland kort na de invasie. Alhoewel Russische olie via pijpleiding niet onder Westerse sancties valt, heeft Warschau het laatste contract met een Russische leverancier gecanceld. Ongeveer 10% van de Poolse ruwe olie komt uit Rusland. Het land is snel haar afhankelijkheid van Moskou aan het reduceren. Orlen stelde dat de lagere flows uit Rusland geen impact zouden hebben op haar operationele activiteiten en ook consumenten zullen geen hinder ondervinden. Polen heeft zich al voorbereid op dit scenario door alternatieve bronnen te sourcen.

Prijs Ruwe olie – Brent april 2023 ($/barrel) – week cloud candle, log scale

“The electricity crisis in South Africa is getting a lot worse — the size of the blackouts is just ginormous!!!!” – Javier Blas, Bloomberg

Elektriciteit

Zuid-Afrika heeft momenteel te maken met een ernstige energiecrisis. Recent is de noodtoestand uitgeroepen. Eskom, de grootste elektriciteitsproducent van Afrika, is gedwongen elke dag de elektriciteit te rantsoeneren door het regelmatig uitvallen van oude en rammelende kolencentrales. De voornaamste energiebron van het land. Het bedrijf moest 7.045 GW van het elektriciteitsnet halen via load shedding waarmee een totaal omvallen van het netwerk werd voorkomen, aldus Sikonathi Mantshantsha in een post op Twitter.

Volgens Javier Blas van Bloomberg gaat het elke dag om een totaal van 9 uur zonder elektriciteit: “In practical terms, it means households losing power 3 times a day, each time lasting ~3 hours.Hij bevestigt dat de intensiteit van stroomonderbrekingen was toegenomen tot loadshedding Fase 7, zoals dat lokaal wordt genoemd. Eerder had het nutsbedrijf aangegeven dat het slechts Fase 6 zou implementeren, de load shedding zou dan 6.000 megawatt zijn.

Deze blackouts betekenen een zware klap voor de sterk geïndustrialiseerde economie, aldus Bloomberg. De Zuid-Afrikaanse Reserve Bank heeft ingeschat dat de stroomuitval het land $ 49 miljoen per dag kost. Eskom heeft al sinds 2008 rolling blackouts ingesteld omdat het niet kan voldoen aan de vraag. Minder dan de helft van de capaciteit is beschikbaar. Twee nieuwe kolencentrales zijn onbetrouwbaar gebleken. Andere defecte units zijn offline gehaald voor reparatie. Plannen van private producenten om de capaciteit uit te breiden worden gehinderd door vertragingen en wetgeving. Eskom zegt dat het land een extra 4.000 tot 6.000 megawatt aan productiecapaciteit nodig heeft voor het zeker stellen van het energieaanbod. Volgens de Council for Scientific and Industrial Research is de energiebeschikbaarheidsfactor van Eskom’s vloot energiecentrales sinds 2017 afgenomen.

Ook het elektriciteitsnet van Amerika kampt met verhoogde betrouwbaarheids-risico’s. Een nieuw rapport wijst uit dat op het grootste net de elektriciteitsproductie units sneller gesloten worden dan nieuw aanbod online komt. Hierdoor komt de elektriciteit-betrouwbaarheid van 13 staten in gevaar. Van Illinois tot New Jersey gaat dit over meer dan 65 miljoen klanten.

PJM Interconnection publiceerde vrijdag een nieuwe studie die de alarmerende trend onderzoekt van het decarbonisatiebeleid op staats- en landelijk niveau “that present increasing reliability risks during the transition, due to a potential timing mismatch between resource retirements, load growth and the pace of new generation entry.” In het rapport staat dat de vraag naar elektriciteit zal toenemen door elektrificatie in combinatie met de hoge vraag van datacentra in de regio. 

Het probleem van de ‘groene transitie’ is dat zon en wind geen betrouwbare elektriciteitsbronnen zijn. Samen met de snelle pensionering van fossiele brandstof units zal het opwekvermogen met 21% afnemen tot 2030. De toevoeging van nieuwe capaciteit zal het sluiten van kolen- en aardgascentrales te midden van de toenemende vraag niet kunnen compenseren.

Prijs Baseload Elektriciteit leverjaar 2024 (eur/MWh) – week cloud candle, log scale

“On an oil-barrel-equivalent basis, US NatGas is trading at around a $40 discount to WTI Crude (the ‘cheapest’ since 2013)…”

Aardgas

Ook in Amerika staan deze winter de aardgasprijzen onder druk. Door een hoger dan gemiddelde temperatuur, een hoog productieniveau en toenemende buffers is de prijs sinds augustus 2022 met 78% gedaald. Op een bepaald moment zullen producenten hun boorputten offline halen als de prijzen onder break-even niveaus zakken. Aardgasprijzen voor maart zakten vorige week naar een 28-maands dieptepunt.

Halverwege maart eindigt de winter met het vooruitzicht van een lagere stookvraag. Op een olie-vat-equivalent basis, handelt de Amerikaanse aardgasprijs met een $ 40 korting ten opzichte van WTI ruwe olie. Het ‘goedkoopst’ sinds 2013.

QazaqGaz, het staatsgasbedrijf van Kazachstan, wil toekomstige tekorten voorkomen door zo min mogelijk gas naar China te exporteren. De Kazachse energie autoriteiten hebben de burgers opgeroepen om gas te conserveren en gas economischer te gebruiken om piekvraag en tekorten te vermijden. Ondanks een gasvoorraad van 3,8 biljoen kubieke meter (kuub). De consument moet haar aandeel leveren of het risico lopen op een pittige rekening. Wanneer nodig zal gas uit Rusland geïmporteerd worden. De infrastructuur voor deze importen bestaat echter nog niet.

Het verlengen van het gasaanbod naar de oostelijke regio’s van Kazachstan is pas mogelijk wanneer de transnationale pijpleiding van Rusland naar China is afgerond. In oktober had de Kazachse president Kassym-Jomart Tokayev gezegd dat QazaqGaz een overeenkomst met Turkmengaz uit Turkmenistan had gesloten. Het zou hier gaan om 1,5 miljard kuub gas aan jaarlijkse import onder een lange termijn deal.

Volgens gegevens van QazaqGaz, bedroeg in 2022 de gasconsumptie in Kazachstan 21 miljard kuub, terwijl 5 miljard kuub voor export was bestemd. Tegen 2030 zal de consumptie gestegen zijn naar 40 miljard kuub. De ironie van de Kazachse afhankelijkheid van import wil dat het land zelf meer dan voldoende gas heeft. Het volume van 3,8 biljoen kuub is genoeg voor 100 jaar. Ruim 70% van dit totaal is geconcentreerd in 4 grote velden: Karachaganak, Tengiz, Kashagan and Zhanazhol. Het hoeft alleen nog uit de grond gehaald te worden. 

Het energie ministerie heeft de bouw van een processing plant in Kashagan aangekondigd. Deze zal tegen 2024 klaar zijn en heeft een productiecapaciteit tot 1 miljard kuub gas. Ondanks dit potentieel blijven autoriteiten er bij consumenten op aandringen hun gebruik te beperken. Kasenov: “We want to introduce a social minimum threshold. If it is a household, or if it is an individual housing unit, if the baseline bits of equipment are a cooker, a gas stove and a boiler, we can calculate the standard consumption. Everything above that is excess consumption.”

Prijs TTF gas leverjaar 2024 (eur/MWh) – week cloud candle, log scale

Steenkool

De kolenprijs steeg vorige week en samen met duurder wordende CO2-rechten, daalde de clean dark spread (CDS) voor komende maanden en verder op de curve. De dark spread is de brutomarge op de met kolen geproduceerde elektriciteit. De CDS neemt ook de prijs van emissierechten mee. De brutomarge op met gas geproduceerde elektriciteit heet de spark spread en is afhankelijk van het prijsverschil tussen gas en elektriciteit.

Prijs ICE Coal leverjaar 2024 (usd/t) – week cloud candle, log scale

“Tesla does not want its highly reliable and tightly integrated charging network to be clogged with people whose cars can’t charge as fast as Teslas.” – John Voelcker, EV specialist

Emissierechten

Eigenaren van elektrische auto’s ervaren het opladen als een “logistieke nachtmerrie” bij langere autoritten. Het vinden van oplaadstations en een oplaadtijd van 30 tot 40 minuten in een best case scenario. In een ongunstiger geval tot 2 uur.

Tesla zal eind volgend jaar haar Supercharger netwerk openstellen voor non-Tesla eigenaren. Een plan dat 3.500 Tesla snelladers omvat en 4.000 tragere, Level 2 laders. John Voelcker, EV-expert, zegt dat Tesla hierdoor in staat wordt gesteld te leren over de Amerikaanse automobilist: “how you charge, where you drive and what car you have.”

De Biden regering heeft in 2021 een infrastructuurwet goedgekeurd voor het plaatsen van 500.000 nieuwe laadstations door het land. Ook moeten tegen 2030 de EV-verkopen fors zijn toegenomen. Voelcker heeft nog niet veel verbetering in de infrastructuur opgemerkt en heeft veel klachten gehoord over “dead cargers and sticky cables”.

Er rijden tegenwoordig een handjevol elektrische motorfietsen op de weg. Jason Chinnock, de CEO van het Italiaanse Ducati in Noord-Amerika, zegt tegen Bloomberg Television dat het echter nog even duurt voordat elektrische motorfietsen krachtig genoeg zijn voor de weg. “It’s going to be some years. The Battery technology really isn’t there.” Ducati ontwikkelt één van de meest felbegeerde racefietsen ter wereld. De lithium-ion batterijen zijn volgens de fabrikant nog niet ver genoeg ontwikkeld om voldoende energie en performance te leveren. Het is ook mogelijk dat Ducati het tempo van de trend in de industrie niet kan bijhouden. Zo is er niet alleen de LiveWire van $23.000. BMW heeft een elektrische scooter voor $ 12.000. Vespa biedt een dergelijke scooter aan voor $ 8.000. Chinnock: “There isn’t a consumer bike directly in development because this is still so early. It’s really going to take battery tech to evolve. Once that is evolved to the point where it makes sense for us to integrate it in, where we can address performance and range and weight, that’s the trifecta … It still needs to be distinctly a Ducati.” Afgelopen week, zei F1 CEO Stefano Domenicali, voormalig president van Lamorghini nog dat volledige elektrificatie van F1-wagens niet aan de orde is en dat hybride de toekomst is. Een journalist merkte op: ”What is it with these Italians not wanting to go electric?”

Momenteel zijn een aantal Chinese lithium-mijnen in Yichun gesloten om milieutechnische redenen. Door de snelle groei van de industrie is de regulering in sommige gevallen onvoldoende nageleefd. Volgens Bloomberg komt hierdoor 8-13% van het wereldwijde aanbod van lithium in gevaar. De prijzen op de Chinese lithiummarkt zijn met meer dan 30% gedaald sinds het hoogtepunt van afgelopen jaar. Een onverwachte beperking van de productie in China brengt extra onzekerheid in de markt aangezien het niet duidelijk is hoe lang de mijnsluitingen gaan duren. “Some companies had already been targeted for infringements, including incidents of pollution, over the past year. This is a much wider crackdown, and involves officials from central government departments including the Ministry of Natural Resources.” Goldman kwam laatst met een rapport over de lithiumvraag van de Chinese auto-industrie. Deze is afgelopen maanden met meer dan 50% afgenomen. 

Volgens Bai Junfei, analist bij Citic Securities, zal een maandlange mijnstop in Yichun de productie van litihium reduceren met een hoeveelheid vergelijkbaar met ongeveer 13% van het wereldtotaal. Adviesbureau Rystad schat dit percentage op 8%. Zou van Rystad zegt: “At present, the market speculation is that the probe may stop after the two sessions in China next month.”

Prijs Emissierechten – Dec-23 contract EEX (eur/t) – week cloud candle, log scale

“Lithium-ion cells degrade, which means their storage capacity drops irreparably over time.” – Asmae Berrada, energy professor.

Hernieuwbaar

Voor het slagen van de wereldwijde energietransitie, moet de energieopslagindustrie goedkope, efficiënte en betrouwbare manieren ontwikkelen om hernieuwbare energie op te slaan. Lithium-ion batterijen domineren nu de markt, maar een potentieel tekort aan lithium en issues rond levensduur betekent dat minder-efficiënte systemen uiteindelijk beter kunnen zijn. Gravity batterijen zijn één van de goedkoopste en meest eenvoudige oplossingen voor de huidige problemen met batterijen, maar moeten zich nog op schaal bewijzen.

Hernieuwbare activiteiten worden mondiaal uitgerold. Overheden en energiebedrijven zijn druk bezig om batterij opslagcapaciteit te ontwikkelen zodat mensen dag en nacht toegang hebben tot schone energie. Door de inconsistentie van veel hernieuwbare energiebronnen wordt batterij-opslag nog belangrijker. Dit heeft de investeringen in nieuwe batterij technologieën wereldwijd gestimuleerd. Gravity batterijen zouden de elektriciteit van wind- en zonparken op kunnen slaan. De batterijen werken door de elektriciteit van hernieuwbare projecten op te slaan en hiermee zware gewichten te liften, bijvoorbeeld in een diepe schacht. Wanneer de energie nodig is, kunnen lieren gebruikt worden die de gewichten omlaag brengen en elektriciteit wordt opgewekt door de beweging van de kabels. Een goed alternatief voor traditionele batterijen om in te zetten gedurende perioden met piekvraag. De mechanische batterijen zijn ontworpen op basis van het concept van opgepompte hydro-elektrische opslag van elektriciteit. Hierbij worden dammen gebruikt en water omhoog en omlaag gepompt, waarmee elektriciteit wordt gegenereerd indien nodig.

Gravity batterijen zijn te prefereren boven lithium-ion batterijen. Het zijn mechanische instrumenten die herhaaldelijk gebruikt kunnen worden, met simpele reparaties en een levensduur van 50 jaar, aldus Asmae Berrada, specialist energieopslag aan de International University Rabat in Marokko. Ze gaan niet alleen langer mee. Onderzoek toont aan dat de levensduurkosten van lithium batterijen twee keer zo groot zijn als die van mechanische alternatieven. Ook zijn er minder mineralen en metalen nodig voor de productie van chemische batterijen. Een verlichting voor het milieu.

Er zijn al een aantal van dit soort projecten met mechanische batterijen gestart. Groot-Brittannië ziet potentieel in 700 hydro-elektrische power sites die in totaal 7 GW elektriciteit zouden kunnen opslaan. Gravitricity heeft een prototype gravity batterij getest in de haven van Leith, Edinburgh. Het bedrijf gebruikte een 15-meter hoge stalen toren met twee gewichten van 25-ton aan stalen kabels. En zonne-energie. Als de elektriciteit nodig is, worden de gewichten omlaag gebracht en worden de motoren als generatoren gebruikt om elektriciteit te produceren.

Ondanks recente ontwikkelingen in de sector, krijgen bedrijven met talloze uitdagingen te maken bij de uitbreiding van dit soort technologie om toe te passen op grote schaal. Diverse bedrijven hebben boute beweringen gedaan over het potentieel van hun activiteiten met gravity batterijen. Gravitricity stelt dat het 63.000 woningen van elektriciteit kan voorzien door de 20 MW faciliteit een uur te laten draaien. GravitySoilBatteries gelooft dat het tot 30.000 kWh aan opslag kan leveren met een systeem efficiency van 85%.

Deze ontwikkelingen moeten nog wel in praktijk gebracht worden. Technici en wetenschappers blijven buiten de box denken om de volgende grote groene energieoplossing te vinden. Naast gravity batterijen worden ook andere ideeën onderzocht. De tijd zal het leren of de startups deze technologie succesvol kunnen opschalen.

COMCAM – analyse op maat

Onze analyse geeft op hoofdlijnen een aantal ontwikkelingen aan die impact hebben op de energieprijzen. Een uitgebreidere analyse bieden we aan als losse dienst. Zo blijft u op de hoogte van alle relevante trends en ontwikkelingen in energie inkoop, de verwachte prijsontwikkelingen tot 3 jaar vooruit en alle relevante marktontwikkelingen op de energiebeurzen en wet- en regelgeving.

Op deze analyse rust auteursrecht van COMCAM. Teksten mogen niet worden overgenomen, gekopieerd, openbaar mogen worden gemaakt of verveelvoudigd worden, zonder expliciete toestemming van COMCAM. Ook bij citaten of gedeeltelijke overnames is dit niet toegestaan.