Olie: robuuste vraag vanuit VS en Europa overtreft oplopende aanbod

Door het snelle economische wereldwijde herstel is de vraag naar olie onverwacht hoog en noteert de olieprijs inmiddels boven $75 in een markt die de komende maanden krap zal blijven. De OPEC-productie ligt nog steeds lager dan voor de lockdown van 2020. Er is onzekerheid over óf en wanneer Iran weer kan gaan exporteren, de onderhandelingen verlopen stroef. Verwacht wordt dat de olieproductie dit jaar beperkt zal groeien in de VS.

OPEC+ gaat de olieproductie per augustus geleidelijk opvoeren, maar er is geen onderlinge overeenstemming. Hierdoor is het onzeker in welke mate de productie van OPEC+ zal worden opgevoerd. Saudi-Arabië en Rusland willen al per december hun productie vergroten. Een commodity strateeg van Goldman Sachs verwacht een geleidelijke productieverhoging tot in het eerste kwartaal van 2022, totdat de gewenste productie is bereikt. Volgens de strateeg zal de Brent prijs deze zomer $80 per barrel aantikken. Zolang de onderhandelingen binnen OPEC+ lopen zijn de meest waarschijnlijke uitkomsten:

  1. Hogere prijzen komende maanden door een krappe fysieke markt
  2. Hogere productie dan de wereldwijde oliemarkt nodig heeft volgend jaar

De volatiliteit in de olieprijs zal waarschijnlijk toenemen. Het negatieve prijseffect van een mogelijk nieuwe prijsoorlog, zal teniet worden gedaan door het wereldwijde tekort. Dit tekort zal tegen het einde van het jaar oplopen tot 5 miljoen barrels per dag om te voorkomen dat de olievoorraad tot een kritisch laag niveau wegzakt.

Het trage productieherstel wereldwijd wordt enerzijds veroorzaakt doordat Amerikaans schaliegas in de mottenballen ligt door ESG- eisen (Environment, Social & corporate Governance), en anderzijds door de afname in productieve capaciteit binnen OPEC+ dat is veroorzaakt door onder-investering. De bindende aard van een fysiek krappe oliemarkt rechtvaardigt hogere prijzen deze zomer, zelfs als voor volgend jaar hogere productie wordt verwacht. In tegenstelling tot financiële assets kunnen reële assets, zoals grondstoffen, niet anticiperen op verschuivingen in de toekomstige verhouding tussen vraag en aanbod. Deze komen dus niet onmiddellijk tot uitdrukking in de spotprijs door de lage voorraden.

Elektriciteit: spot- en termijnprijs sterk door prijs emissierechten, gas en kolen

De elektriciteitsprijs breekt record na record door stijgende gas- én CO2 prijzen, met gas als belangrijkste driver op dit moment. In juni noteerde de APX-piekprijs weer regelmatig onder de base prijs door zon opwek. Er waren er weer een aantal negatieve uren, vooral op zondag. Een groot aantal gas- en kolencentrales was in onderhoud, inclusief een kerncentrale. Door gebrek aan wind en neerslag was er weinig opwek uit wind en waterkrachtcentrales, terwijl het warme weer een hogere elektriciteitsvraag voor verkoeling veroorzaakt. Er is dan meer fossiele opwek nodig. Hierdoor stijgen de prijzen van niet hernieuwbare energie,  dit is zichtbaar in de elektriciteitsprijs voor levering van 2022.

Als een soort vliegwieleffect wordt de APX-spotprijs almaar hoger en noteren steeds meer uren boven € 100 per MWh. De gemiddelde APX-prijs staat op het hoogste niveau sinds 2012, maar ook de termijncontracten – met name kalenderjaar 2022 – laten forse stijgingen zien. Door afronding van gepland onderhoud zal de verwachte beschikbaarheid van conventionele centrales toenemen, maar de verwachting van bovengemiddelde temperaturen zal deze neerwaartse prijsdruk weer compenseren, zeker als de wind opwek ook tegenvalt. Eneco wil in 2035 CO2-neutraal zijn en vervangt gasgestookte centrales door zon en wind. Het gebruik van gas voor verwarming wordt vervangen door gebruik van geothermische verwarmingssystemen.

Zie onderstaande grafiek voor de levering van elektriciteit in het kalenderjaar 2022.

Gas: prijsrecords door lage voorraden, onderhoud en hoge wereldwijde vraag

De gasprijs blijft stijgen door korte termijn drivers. De voorraden zijn nog steeds laag, ook is de Nederlandse opslag is nog maar voor 30% gevuld. De prijs voor gaslevering in juli ligt boven de contractprijs voor levering in het vierde kwartaal. Deze ongebruikelijke vorm van de prijscurve, verlaagt de financiële prikkel om gas te injecteren in de bergingen, terwijl de vullingen juist achterlopen. De markt anticipeert een hoger aanbod door de verwachte afronding van Nordstream 2. Het geplande en ongeplande onderhoud in Noorwegen is afgerond. De Noorse export stond eind juni zelfs op het hoogste niveau in ruim een jaar tijd. Rusland gaat per 13 juli groot onderhoud plegen. Eind juni werd duidelijk dat Gazprom geen extra capaciteit heeft geboekt om in juli meer aardgas via Oekraïne te kunnen exporteren. Nordstream 1 en de Jamal gaspijpleiding zijn in onderhoud. De verwachte LNG-leveringen aan de EU zijn beperkt door de hogere prijzen in Azië.

De opwek van hernieuwbare energie is beperkt, dus de gasvraag vanuit de centrales is hoog wat de spotprijs opdrijft. Die steeg vorige week met 10%. De forwardprijzen stegen ook fors, omdat de industrie en dienstverlening hun portefeuille niet hebben afgedekt en dat nu alsnog moeten doen tegen een hoger prijsniveau. De prijs van het kalenderjaar 2022 wordt ook ondersteund door een stijgende CO2-prijs. De krappe aanbodsituatie zal in juli dus blijven aanhouden, met weinig dalingspotentieel in korte en lange termijnprijzen.

De Nederlandse regering heeft ingestemd met het plan om grootschalig ongebruikte gaspijpleidingen geschikt te maken voor waterstof. Nederland streeft naar 3 tot 4 Gigawatt aan geïnstalleerde capaciteit voor waterstofproductie in 2030. Ook wordt nagedacht over het openen van een waterstofbeurs.

Zie onderstaande grafiek voor levering gas kalenderjaar 2022

Kolen: stijging door stroperig aanbod, aantrekkelijk door duur gas

De kolenprijs is relatief hoog door de vraag uit Azië door de warme zomer en de lage voorraden in Europa. Steenkool is door de hoge gasprijs aantrekkelijker geworden voor het opwekken van elektriciteit. Door aanbodbeperkingen, vooral in China, noteert de Azië-Pacific benchmark kolenprijs op het hoogste niveau in 13 jaar. De Colombiaanse producent Cerrejon kan meer exporteren na de verstoringen eerder dit jaar. De Finse technologiegroep Wartsila stelt dat een CO2-prijs van € 50 het voor Duitsland groener en goedkoper is geworden om 8 jaar eerder van kolen af te stappen. Het wordt 5-10% goedkoper om alle kolencentrales tegen 2030 buiten gebruik te stellen en te vervangen door een combinatie van meer hernieuwbare energie en extra wkk-gaseenheden. Bij warmtekrachtkoppeling (wkk) wordt tegelijk warmte en elektriciteit opgewekt met behulp van een motor, die draait op fossiele brandstof (stookolie of aardgas) of op hernieuwbare brandstof (biogas of biomassa). De techniek wordt vooral toegepast in grote gebouwen met een grote warmtebehoefte zoals ziekenhuizen.

De laatste kolencentrale van Duitsland zal dus snel worden gesloten. In het VK zal de laatste sluiten in oktober 2024, een jaar eerder dan gepland. In Nederland willen 3 van de 6 potentiële coalitiepartijen één van de vier centrales sluiten, omdat dat de ‘enige manier’ is om de CO2 reductiedoelstelling te behalen. In de Urgenda-zaak van 2019 oordeelde de rechtbank dat de staat de plicht heeft om de leefomgeving te beschermen en te verbeteren door de uitstoot drastisch te verminderen. Energiebedrijven dreigen al met compensatie claims als centrales eerder dan gepland gesloten moeten worden.

Zie onderstaande grafiek voor de kolenprijs API2, front maand.

Emissie: de emissieprijs nadert €60 door EU-ambitie en stijgende brandstofprijzen

De CO2 prijzen stijgen door een sterke gasmarkt en door de EU klimaatwet om de uitstoot sneller te ontmoedigen. De reductiedoelstelling van 55% per 2030 ten opzichte van 1990 is inmiddels goedgekeurd door het Europees Parlement. Om dit CO2 doel te behalen moet het emissie handel systeem worden aangepast. Er worden minder emissierechten ter beschikking gesteld. In ruil voor een CO2-heffing aan de Europese buitengrens moeten bedrijven de gratis emissierechten inleveren die toegewezen zijn. De geraakte sectoren zijn bang dat hun concurrentiepositie zal verzwakken en zullen hun productie mogelijk verplaatsen naar regio’s buiten de EU.

Het vooruitzicht van een lager aanbod van CO2-rechten zorgt nu al voor een stijgende CO2-prijs die boven de range van € 50-55 is uitgebroken. Er moet nog overeenstemming komen over een minimumprijs voor CO2 uitstoot, maar deze ligt ruim onder de huidige marktprijs en lijkt meer een formaliteit. Een sterke emissieprijs heeft direct effect op de gasprijs en indirect, via gas en kolen, op de elektriciteitsprijs. COMCAM ziet de prijs voorlopig hoger tenderen. Ondanks korte perioden van winstnemingen, zijn verassingen vooral naar boven gericht en is € 80 – 100 per ton niet ondenkbaar op termijn. Zeker gezien de ambitie van de Europese Commissie om de uitstoot van broeigassen komende jaren sterk te verminderen.