De effecten van een hittegolf op de elektriciteitsmarkt

Dat een hittegolf de elektriciteitsvraag opdrijft, weet iedereen die een koelinstallatie beheert. Maar die vraagstijging alleen verklaart niet waarom de prijzen in zo'n periode plotseling extreem kunnen uitslaan. Dat gebeurt pas wanneer hitte samenvalt met windstilte, en de zonproductie aan het eind van de dag wegvalt terwijl de koeling nog op volle toeren draait. Voor dat samenvallen bestaat inmiddels een eigen term: Hitzeflaute. Hieronder wat er precies gebeurt, in welke sectoren u het op de meter terugziet, en op welke regel van uw rekening het landt.

Wie in een hittegolf werkelijk meer gaat verbruiken.

"Mensen zetten de airco aan" dekt maar een klein deel van de extra vraag. Zakelijk zit de stijging vooral in installaties die tegen een warmere omgeving moeten opboksen, en die daar geen keuze in hebben:

• Food retail en versdistributie. Koeling en vries zijn hier vaak het merendeel van het verbruik. Bij hoge buitentemperaturen moet dezelfde koelmachine tegen een hogere condensatietemperatuur werken. Hetzelfde koelvermogen kost dan meer kWh, zonder dat er één deur extra opengaat.
• Gekoelde logistiek, koel- en vrieshuizen. Hetzelfde effect, plus warmtelast via docks en deuren. De post die hier stil oploopt is niet de kWh maar het gemeten piekvermogen.
• Horeca. Walk-in koelingen, ijsmachines en klimaatinstallaties draaien het hardst tijdens de avondservice, precies in de uren waarin de day-aheadprijs in een hittegolf het hoogst staat.
• Kantoren en verhuurd vastgoed. Koeling is hier de piekbepalende last in plaats van verwarming. Staan er ook laadpalen, dan komt de laadpiek daar ongestuurd bovenop.
• Datacenters en serverruimtes. Bij hoge natte-boltemperaturen valt vrije koeling weg en moeten de koelmachines het werk overnemen. De koellast stijgt terwijl de IT-last gelijk blijft.
• Glastuinbouw en agrarisch. Beregening en irrigatiepompen, schermen en koeling; in de melkveehouderij extra melk- en tankkoeling bovenop een al vlak en continu profiel.
• Zorg. Klimaatinstallaties met harde eisen, 24/7. Het verbruik stijgt hier wél, maar de ruimte om erop te sturen is minimaal. Voor deze lezer is een hittegolf een prijsvraagstuk, geen flexvraagstuk.

Wat deze voorbeelden gemeen hebben: de extra vraag zit in vermogen dat op vaste momenten moet draaien, niet in verbruik dat u naar de nacht kunt schuiven. Daarmee raakt een hittegolf twee posten tegelijk. De leveringsprijs van de dure uren, en de piekcomponent in uw transportkosten.

Hitzeflaute: hitte zonder wind is het echte prijsrisico.

De term is afgeleid van Dunkelflaute, de winterse combinatie van weinig zon en weinig wind. Een Hitzeflaute is het zomerse equivalent: hoge temperaturen bij vrijwel geen wind, doorgaans onder een hardnekkig hogedrukgebied dat dagen blijft liggen.

Het prijseffect komt niet uit de vraag, maar uit de merit order. De prijs op de day-aheadmarkt wordt bepaald door de laatste eenheid die nodig is om de vraag te dekken; alle producenten krijgen die prijs. Overdag drukt de volle zonproductie die marginale eenheid ver naar beneden, en kunnen de middaguren juist goedkoop of zelfs negatief zijn. Rond zonsondergang valt die zonproductie in enkele uren volledig weg. De koelvraag valt niet weg: gebouwen, koelcellen en processen dragen de warmte van de hele dag nog met zich mee. Is er dan ook geen wind, dan moet die hele terugval worden opgevangen door gasgestookt vermogen en piekeenheden. Die hebben de hoogste marginale kosten, en zij zetten dus de prijs voor élk uur waarin ze nodig zijn.

Daar zit de omkering. Een Hitzeflaute is geen vraagprobleem maar een gelijktijdigheidsprobleem. Niet de hóógte van de vraag maakt de avond duur, maar het wegvallen van goedkoop aanbod op het moment dat de vraag nog hoog is. Dat verklaart ook waarom een hittegolf met een stevige zeewind vrijwel geen prijsuitslag geeft, en dezelfde temperatuur bij windstilte wel.

Wat de Nederlandse day-aheadmarkt in juni 2026 liet zien.

In juni 2026 deed dit patroon zich in Nederland uitgesproken voor. Tijdens een hittegolf onder een hogedrukgebied met nauwelijks wind liep de day-aheadprijs voor levering in de avonduren van woensdag 24 juni op tot ruim € 900/MWh (Nederlandse day-aheadmarkt; zie de marktrapportage hierover). De middaguren van diezelfde dag lagen daar een veelvoud onder, toen de zon nog volop produceerde.

Twee dingen zijn hieraan opvallend, en beide zijn bruikbaarder dan het recordgetal zelf. Ten eerste zat de piek in een handvol avonduren, niet in de dag als geheel. Ten tweede zat de spreiding binnen één dag, niet tussen dagen. Wie zijn energiekosten volgt op een maandgemiddelde, ziet zo'n gebeurtenis nauwelijks terug, terwijl een bedrijf dat zijn koelpiek precies in die uren heeft liggen, hem volledig betaalt.

Wat het voor u betekent, hangt af van uw contractvorm, en die verschillen zijn groot. Bij een dynamisch contract rekent u die uren één-op-één af. Bij een variabel contract komt het vertraagd terug in het tarief. Bij een vaste prijs of een klik- en portfoliocontract raakt zo'n avond uw huidige leveringsprijs niet, maar wel het niveau waarop u de nog openstaande volumes moet inkopen. En een teler met een WKC ziet in diezelfde uren zijn spark spread juist verbeteren: voor hem is dit geen kostenpost maar een inzetmoment. Dezelfde marktbeweging is dus voor de een slecht en voor de ander goed nieuws.

Zonproductie in de hitte: het misverstand van "vanaf 25 graden".

Er wordt vaak gezegd dat zonnepanelen vanaf 25 graden Celsius minder gaan opbrengen. Zoals het meestal bedoeld wordt, klopt dat niet. Die 25 °C is de celtemperatuur waarbij het vermogen op het datasheet gemeten is, de standaardtestcondities, en niet een buitentemperatuur waarboven de opbrengst instort.

Wat wél klopt: boven die referentietemperatuur daalt het geleverde vermogen, en hoe hard staat als temperatuurcoëfficiënt op het datasheet van uw eigen panelen, in procent per graad. Bij kristallijn silicium ligt die in de orde van enkele tienden van een procent per graad celtemperatuur. Omdat een paneel in de volle zon flink warmer wordt dan de lucht eromheen, is het verlies op een hete dag reëel. Maar het is een derating van enkele procenten, geen uitval. Wilt u weten wat het voor uw installatie is, dan is het datasheet van uw panelen de enige bron die dat exact zegt.

Dat onderscheid bepaalt waar het probleem werkelijk zit. Tijdens een Hitzeflaute schiet de zon niet tekort: onder een wolkenloze hemel produceert hij juist volop, en dat is precies waarom de middaguren goedkoop zijn. Het knelpunt is het uur waarin de zon ondergaat en de wind ontbreekt.

Het net is in de hitte krapper dan het op papier lijkt.

De transportcapaciteit van kabels en transformatoren is geen vast getal. Ze wordt begrensd door warmte: hoe hoger de omgevingstemperatuur, hoe minder ruimte er is om de eigen verliezen kwijt te raken. Tijdens een hittegolf komt de hoogste belasting dus samen met de kleinste marge om die belasting te dragen. Dat is een van de redenen waarom netbeheerders in dit soort periodes scherper naar hun belastinggegevens kijken.

Wat dat voor u betekent, is nadrukkelijk lokaal. Netcongestie is geen landelijk cijfer: hij verschilt per netvlak, per gebied, en tussen afname en teruglevering. Een bedrijf kan afnamecongestie hebben zonder invoedingscongestie, en omgekeerd. Heeft u een uitbreiding, een laadplein of een extra koelinstallatie in de planning, dan is de status van uw eigen netvlak geen achtergrondinformatie maar een randvoorwaarde. Vraag die op bij uw netbeheerder voordat het ontwerp vastligt, niet bij de aanvraag.

Wat dit van u vraagt.

Een hittegolf is geen incident waarop u kunt wachten, maar een terugkerend patroon waarop uw profiel al dan niet is voorbereid. Vier stappen die u met bestaande gegevens kunt zetten:

• Leg uw kwartierwaarden van een warme dag over het day-aheadprofiel van diezelfde dag. Eén dagprofiel laat zien of uw piek in de dure avonduren valt of daarbuiten. Dat is de hele diagnose, en die data bestaat al.
• Bepaal welk deel van uw koellast thermische massa heeft. Koel- en vriesruimten kunnen binnen de grenzen van het product worden voorgekoeld, waarmee u vermogen uit het duurste uur haalt. Voor procesgebonden koeling en voor zorgklimaat geldt dat niet, erken dat verschil in plaats van het te omzeilen.
• Kijk naar de piek in kW, niet alleen naar de kWh. Eén kwartier waarin koeling, klimaat en laden gelijktijdig aanstaan, kan uw transportcomponent voor een langere periode vastzetten. Die kosten loopt u ook door in de maanden dat het niet warm is.
• Toets uw contractvorm tegen dít patroon in plaats van tegen een jaargemiddelde. Wie zijn avondpiek niet kan verschuiven, koopt met een dynamisch contract vooral risico. Wie hem wél kan verschuiven, koopt er waarde mee.

Wat er voor uw situatie getoetst moet worden.

Hoe hard een Hitzeflaute aankomt, verschilt per verbruiksprofiel, aansluiting en contractvorm. Een vaste leveringsprijs beschermt u tegen de uurprijzen van zo'n avond, maar niet tegen de piekcomponent in uw transportkosten: die wordt los van de markt vastgesteld en doorbelast. En sturen op koeling zonder gevalideerde meetdata is gokken, zonder inzicht per kwartier weet u niet welk uur u eigenlijk verschuift, en of het verschuiven u iets oplevert.

COMCAM legt uw kwartierwaarden naast de marktprijzen en naast uw aansluitgegevens, zodat zichtbaar wordt in welke uren uw kosten werkelijk ontstaan en welk deel daarvan verschuifbaar is. Wilt u weten hoe uw profiel zich in een hete, windstille week gedraagt? Neem contact met ons op.