Negatieve stroomprijzen zijn de nieuwe standaard in Nederland

Steeds vaker onder nul

De Nederlandse intradayprijzen voor elektriciteit zijn in verschillende uren gedoken tot onder € – 700/MWh, doordat het enorme aanbod van hernieuwbare energie geen afzet vindt. Nederland kende dit jaar tot en met mei al meer dan 105 uren met een negatieve day-aheadprijs, tegenover 83 uren in heel 2022.

“Negatieve prijzen zijn nu een gegeven”, zegt Jean-Paul Harreman, directeur bij energieconsultancy EnAppSys, onderdeel van de Montel-groep. “Op zaterdagen en zondagen zien we mogelijk regelmatig zes tot acht uur negatieve prijzen.”

Op 18 april en 26 mei zag de Europese stroombeurs Epex Spot zich bijvoorbeeld gedwongen een tweede day-aheadveiling te houden voor de gekoppelde Europese elektriciteitsmarkt, omdat de Nederlandse spotprijs beide keren niet boven de toegestane bodemprijs van € -150/MWh uitkwam. De beurs heeft Montel laten weten dat zij de drempel die een tweede veiling in gang zet, wil verlagen. Zij bespreekt deze wijziging momenteel met de partnerbeurzen binnen de marktkoppeling.

“De negatieve prijzen zullen dit voorjaar en deze zomer het meest extreem zijn; volgend jaar volgen gematigder negatieve uitschieters”, zei Stefan Hassels Mönning in juni 2023, senior Energy Portfolio Manager bij het Nederlandse Energy Portfolio Management-bureau COMCAM.

Zonnegrootmacht

Nederland is met meer dan 1 kW opgesteld vermogen per inwoner de Europese kampioen zonnestroom per hoofd van de bevolking. Het Nederlandse zonvermogen kwam vorig jaar uit op 19,14 GW, een stijging van 28% ten opzichte van 2021, aldus het CBS. Die groei kwam vooral van huishoudens die panelen op hun dak lieten leggen. Omdat circa 80% van de Nederlandse zonnepanelen op daken of parkeerterreinen ligt en hun productiegegevens achter officiële meters verborgen blijven, vormen zij een voorspellingsuitdaging voor netbeheerder TenneT en voor handelaren die actief zijn op de onbalansmarkt.

De afgelopen weken heeft de forse toename van het Nederlandse zonvermogen zich voor het eerst in volle omvang laten voelen, doordat het voorjaarsweer lange, zonnige perioden bracht die samenvielen met vakantieperioden met een lage vraag. Tegelijkertijd komt er in de Nederlandse markt nieuw windvermogen bij: vorig jaar werd bijna 1 GW aan windturbines op land toegevoegd en de eerste turbines van twee grote offshore windparken met een gecombineerd vermogen van meer dan 2 GW zijn begonnen met produceren, vooruitlopend op hun officiële opening later dit jaar.

Nederland exporteert tijdens de piekuren van groene productie al zo veel als mogelijk is, aldus een woordvoerder van netbeheerder TenneT. Het aanleggen van nieuwe interconnectiecapaciteit kost tijd, maar staat op de planning, zoals de recent aangekondigde interconnector LionLink van 1,8 GW die het Nederlandse en het Britse net via Nederlandse offshore windparken moet verbinden.

Omdat het Nederlandse overaanbod op dit moment door weerpatronen wordt gedreven, kennen omringende landen vaak een vergelijkbare situatie, waardoor export onrendabel is. Een in Nederland gevestigde trading manager gaf aan dat de Nederlandse markt hierdoor waarschijnlijk vaker volledig zal ontkoppelen van de buurlanden.

“We zullen de trend van overschotten op de netten zien toenemen”, zegt Jorrit de Jong van TenneT. “Producenten zullen steeds vaker moeten afschakelen en we hebben meer flexibiliteit in het systeem nodig: vraagrespons in de industrie, batterijen, elektrolysers en ook een prikkel voor huishoudens.”

Flexibiliteit

Flexibiliteitsoplossingen die de instroom van hernieuwbare elektriciteit kunnen dempen, zijn in de Nederlandse markt dun gezaaid. Er staat minder dan 100 MW aan batterijopslag opgesteld, industriële vraagresponsmechanismen worden nog niet breed toegepast en elektrolysers voor de productie van groene waterstof zitten in de planfase, maar het duurt jaren voordat zij op schaal in bedrijf zijn.

“Flexibiliteitsoplossingen zullen toenemen en de investeringen in infrastructuur trekken aan, dus dat zal het effect uiteraard iets dempen”, zegt Hans van Cleef, hoofd energieonderzoek en -strategie bij consultancy Publieke Zaken. “Maar tegelijkertijd stijgt het aandeel hernieuwbare energiebronnen, en dat zal zeker tot meer volatiliteit leiden.”

Opslag richting 2030

Een van de bedrijven die energiebatterijen in Nederland exploiteert en ontwikkelt, is Giga Storage. Het bedrijf wil in 2030 ten minste 3 GW aan opslagcapaciteit in bedrijf hebben.

“Rond 2030 zal structureel meer dan 50% van het energieaanbod duurzaam zijn en daar ligt het kantelpunt, waar flexibiliteit de bovenhand krijgt”, zegt Ruud Nijs, CEO van Giga Storage. Hij voegt daaraan toe dat negatieve spotprijzen de businesscase voor de bouw van energieopslag versterken.

Bron: Montel, publicatie door Karolin Schaps & Jeff Coelho