Negatieve stroomprijzen in Europa: analyse en vooruitblik

Overaanbod van hernieuwbare energie

Veel Europese landen kampen met een overschot aan wind- en zonne-energie. Dit overvloedige aanbod leidt overdag vaak tot negatieve marktprijzen voor elektriciteit. Op die momenten overstijgt de opwek van schone energie de vraag, terwijl er beperkte mogelijkheden zijn om het overschot naar buurlanden te exporteren.

Nieuw record in 2024: 4.838 negatieve stroomprijzen

Het aantal gevallen van negatieve prijzen op de Europese elektriciteitsmarkten bereikte in 2024 een record, aangejaagd door de sterke groei van hernieuwbare energie, een zwakke vraag en beperkte flexibiliteit van het net. Het aantal periodes waarin de day-aheadprijzen naar nul of lager daalden, bleef in Europa oplopen en kwam in 2024 uit op een totaal van 4.838 – bijna het dubbele van de 2.442 die in 2023 werden geregistreerd.

In 2024 was er in 4% van de uren sprake van negatieve elektriciteitsprijzen. In de meeste Europese landen nam het verschil tussen de laagste en de hoogste dagelijkse stroomprijs toe.

Finland registreerde voor het tweede jaar op rij het hoogste aantal negatieve uurprijzen voor elektriciteit in Europa, met 721 uur in 2024 – een stijging van 54% ten opzichte van vorig jaar. De Noord-Zweedse biedzone SE2 volgde kort daarop met 720 uur. In biedzone SE1 was 674 uur sprake van negatieve prijzen. Nederland (457 uur), Duitsland (450) en Frankrijk (350) maakten de kopgroep compleet.

De negatieve prijzen op de Finse markt werden toegeschreven aan een hoge windproductie en beperkte interconnectie met de aangrenzende markten in Zweden en Estland. Ook in Zweden was een hoge windproductie een belangrijke oorzaak van negatieve prijzen, terwijl in Nederland een overschot aan zonnestroom de prijzen negatief duwde.

Over het geheel gezien zorgden een toegenomen wind- en zonneproductie en een gebrek aan vraagresponsmechanismen ervoor dat het aantal uren met een nulprijs of negatieve prijs op de day-aheadmarkt in veel landen toenam. Op het Iberisch schiereiland gebeurde dit voor het eerst in het tweede kwartaal van 2024.

De stijging van het aantal negatieve prijzen legt een gebrek aan systeemflexibiliteit bloot om de sterk groeiende wind- en zonneproductie op te vangen, versterkt door een ruim aanbod van waterkracht en kernenergie.

De onbalansmarkt begrijpen

De onbalansmarkt speelt in op realtime schommelingen in het aanbod en de vraag van elektriciteit. Onbalans staat voor het verschil tussen het voorspelde en het werkelijke aanbod en verbruik op het elektriciteitsnet.

Factoren die aan onbalans bijdragen zijn onverwachte weersveranderingen, storingen in energiecentrales en plotselinge veranderingen in de opwek van hernieuwbare energie of in het verbruik.

EPEX SPOT introduceert naar verwachting op 11 juni 2025 een MTU van 15 minuten op alle Europese grensoverschrijdende day-aheadmarkten voor elektriciteit, na succesvolle tests en gereedheid van de leden.

Rol van netbeheerders

Netbeheerders moeten onbalans snel corrigeren om het net stabiel te houden. De elektriciteitsprijzen op deze markt kunnen sterk fluctueren, afhankelijk van tekorten of overschotten aan elektriciteit.

Naarmate het vermogen aan hernieuwbare energie groeit en de elektrificatie toeneemt, wordt verwacht dat de onbalans het komende decennium groter wordt.

Vooruitblik negatieve prijzen Europa 2026

Het aantal negatieve uren blijft stijgen door verdere groei van hernieuwbare energie, een hogere elektriciteitsvraag door elektrificatie en de uitfasering van meer flexibele energiecentrales.

Tegen 2026 kan het aantal negatieve uren verdrievoudigen ten opzichte van 2023. Tijdens de piekuren wordt deze stijging vooral veroorzaakt door een overvloedige opwek van zonne-energie, terwijl in de daluren windopwek en een lagere vraag een rol spelen.

Negatieve prijzen leiden tot meer volatiliteit, met gevolgen voor de day-ahead-, intraday- en onbalansmarkt. De groeiende vraag door elektrificatie, in combinatie met een toenemende inzet van batterijopslag en elektrolyse, zal het effect van negatieve uren dempen. Beide technologieën kunnen flexibel worden ingezet, juist in periodes met een overaanbod van wind en zon.

Hieronder de belangrijkste oorzaken van de negatieve prijzen.

Europese ontwikkelingen

Het energieoverschot is het gevolg van aanzienlijke investeringen in groene infrastructuur, zoals zonnepanelen en windturbines. In 2023 installeerde Europa een recordaantal nieuwe zonnepanelen, met als doel de afhankelijkheid van aardgas te verminderen. Deze stap volgde op de sterke stijging van de aardgasprijzen toen de aanvoer door Rusland werd verstoord.

Negatieve stroomprijzen hebben de komende jaren een enorme impact op de waarde van hernieuwbare energie.

Vanaf medio juni 2025 worden de prijzen op alle Europese EPEX SPOT-markten omgezet naar een interval van 15 minuten. Deze aanpassing wijzigt de huidige intervallen van 30 of 60 minuten voor day-ahead- en intradayhandel, met als doel nauwkeuriger en flexibeler te kunnen reageren op vraag en aanbod van elektriciteit. Meer over dit onderwerp.

Overbelaste Europese elektriciteitsnetten

Het elektriciteitsnet raakt in steeds meer Europese landen overbelast. Netbeheerders slagen er niet in wind- en zonneparken op het net aan te sluiten, en bedrijven die een aansluiting aanvragen belanden vaak op lange wachtlijsten.

Supergrid

Het synchrone elektriciteitsnet van continentaal Europa is het grootste ter wereld. Het bedient meer dan 400 miljoen klanten in 24 landen. De Europese Commissie streeft naar een geïntegreerd Europees elektriciteitsnet dat hernieuwbare energiebronnen integreert, elektrificatie ondersteunt en de energiezekerheid vergroot. Er komt een regelgevend kader om het Europese elektriciteitsnet hierop voor te bereiden. Alle grensoverschrijdende knelpunten, van planning tot juridische vraagstukken, worden in kaart gebracht en aangepakt. De Europese Investeringsbank stelt extra financiële middelen beschikbaar om dit weerbare energiesysteem te ondersteunen: het EU-supergrid.

Deze ontwikkeling naar een meer verbonden en duurzaam elektriciteitsnet is van cruciaal belang voor de Europese energietransitie. In veel Europese landen zien wij een toename van negatieve elektriciteitsprijzen als gevolg van grootschalige stimulering van groene energie. Deze verschuiving wordt aangewakkerd door een overvloed aan aanbod.

Hieronder een overzicht van de elektriciteitsstromen tussen Europese landen in 2023.

Mogelijke oplossingen om negatieve prijzen te dempen

Hieronder een aantal oplossingen die helpen het energiegebruik te optimaliseren en de impact van negatieve prijzen te beperken.

• Direct verbruiken of converteren: verbruik de opgewekte elektriciteit direct achter de meter of converteer deze, en stem uw energieverbruik waar mogelijk af op de beschikbaarheid van hernieuwbare energie. Elektrische auto’s kunnen bijvoorbeeld ’s nachts laden, wanneer de totale elektriciteitsvraag lager is.
• Slim delen met anderen: deel de achter de meter opgewekte overtollige elektriciteit met andere bedrijven, bijvoorbeeld via cable pooling, waarbij meerdere rechtspersonen één aansluiting delen.
• Tijdelijke opslag: sla overtollige elektriciteit tijdelijk op, bijvoorbeeld in batterijen, om schommelingen in vraag en aanbod beter te beheersen. Sla energie op tijdens periodes met hoge productie (zonnige of winderige dagen) en verbruik deze op momenten met lage vraag.
• Energieregeloplossingen (stuuralgoritmes/stuurbox): een intelligente stuurbox, aangesloten op de omvormers van de zonne- of windinstallatie, ontvangt een signaal om de energieopwek automatisch te dimmen zodra er een marktoverschot wordt gesignaleerd, en activeert de productie opnieuw zodra de omstandigheden dat weer toelaten.

Ons advies

Overweegt u te investeren in zonne- of windenergie, zorg er dan voor dat de verwachte opwek de komende jaren zo goed mogelijk aansluit bij uw verwachte jaarverbruik. Houd er rekening mee dat investeren in hernieuwbare energie kansen biedt, maar ook risico’s kent door nieuwe technologieën en onverwachte veranderingen in de energiemarkten. Maak goed onderbouwde keuzes. Daar kunnen wij u bij helpen.

De energiemarkt blijft complex, maar wij blijven ons ervoor inzetten dat onze klanten kunnen rekenen op betaalbare energie met de passende energieproducten en -diensten.

Heeft u nog vragen of aanvullende ondersteuning nodig? Neem dan gerust contact met ons op.

Bronnen: Bloomberg, Change.inc, Engie, EEX, ICIS Analytics, Medium, Montel.