Stabiele stroom is een schaars goed. Utah test een oplossing, Europa kiest voor een andere
Een door de overheid gesteunde onderzoekslocatie in Utah voert in feite een proef op ware grootte uit met verbeterde geothermie. In plaats van te zoeken naar de zeldzame plekken waar warmte, doorlatend gesteente en water samen voorkomen, boren ingenieurs enkele kilometers diep in heet, droog gesteente, breken dit, laten water door de breuken circuleren en brengen de verwarmde vloeistof terug naar de oppervlakte. De boortechnieken zijn afkomstig uit de Amerikaanse schalie-industrie. Bloomberg meldde dat het programma sinds 2020 ongeveer 328 miljoen dollar aan federale toezeggingen heeft aangetrokken en politieke steun heeft behouden onder opeenvolgende regeringen, terwijl Fervo Energy een nabijgelegen project ontwikkelt dat gekoppeld is aan een afnameovereenkomst met Alphabet.
Wat op deze locatie wordt getest, is niet of de technologie werkt. Het gaat erom of de technologie voorspelbaar genoeg is om gefinancierd te worden: hoe snel het ondergrondse reservoir zijn warmte afgeeft, hoeveel geïnjecteerd water er verloren gaat en of herhaalde circulatie seismische activiteit veroorzaakt. Deze drie variabelen bepalen of verbeterde geothermie uitgroeit tot een herhaalbare vorm van altijd beschikbare energieopwekking, of dat het een demonstratieproject blijft dat slechts op één locatie werkt.
De reden waarom dit buiten de Verenigde Staten van belang is, is het onderliggende vraagsignaal. Exploitanten van datacenters zijn bereid langetermijncontracten af te sluiten voor een gegarandeerde, 24-uurs levering, en die bereidheid trekt kapitaal aan naar technologieën die anders geen goedkeuring zouden krijgen van een financieringscommissie. Hetzelfde signaal komt opnieuw naar voren in het elektriciteitsgedeelte van deze uitgave, waar de lopende economische aspecten van gasopwekking ter plaatse ervoor kunnen zorgen dat die installaties in bedrijf blijven, zelfs nadat er een aansluiting op het elektriciteitsnet is gerealiseerd.
De Nederlandse vergelijking klopt wel, maar is beperkter dan op het eerste gezicht lijkt. Nederland maakt al op grote schaal gebruik van geothermische energie, maar dan voor warmte in plaats van stroom. Geothermie Nederland telt 28 operationele projecten en nog eens ongeveer 70 in ontwikkeling, grotendeels ten behoeve van de glastuinbouw, en schat het potentieel van geothermie op meer dan de helft van de duurzame warmtebehoefte van die sector. De beperkende factor is hier nooit de boortechniek geweest. Het gaat om de economische haalbaarheid van projecten, vergunningen voor ondergrondse werkzaamheden en de kapitaalkosten, en een succesvol resultaat in Utah verandert daar niets aan.
Er loopt een rode draad door deze hele uitgave: op elke markt is het knelpunt niet de grondstof zelf, maar de stap waarbij deze binnen een bepaalde termijn wordt omgezet in iets bruikbaars. In de oliesector draaien de raffinaderijen op volle toeren en heeft de schaarste zich verplaatst naar de producten. Bij gas worden het aanbod en de hervulperiode tegelijkertijd beperkt, en de opslagcapaciteit is wat dit tot een prijsrisico voor de winter maakt. Bij elektriciteit is er wel opwekking beschikbaar, maar ontbreekt de aansluiting om deze te leveren. Een koper die de grondstof inkoopt en de omzettingsstap negeert, houdt alleen rekening met de kleinere helft van het probleem.