Niet de grondstof is de beperking, maar de rij die ervoor staat.
Utah boort naar stabiele stroom. Europa staat ervoor in de rij.
Een door de overheid gesteunde onderzoekslocatie in Utah voert in feite een proef op ware grootte uit met verbeterde geothermie. In plaats van te zoeken naar de zeldzame plekken waar warmte, doorlatend gesteente en water samenkomen, boren ingenieurs enkele kilometers diep in heet, droog gesteente, breken dat open, laten er water doorheen circuleren en brengen de verwarmde vloeistof terug naar de oppervlakte. De boortechniek komt uit de Amerikaanse schalie-industrie. Bloomberg meldde dat het programma sinds 2020 ongeveer 328 miljoen dollar aan federale toezeggingen heeft aangetrokken en onder opeenvolgende regeringen politieke steun heeft behouden, terwijl Fervo Energy een nabijgelegen project bij Cape Station ontwikkelt, waarvoor het op 1 september een stroomafnameovereenkomst van 396 MW met Google tekende.
Wat op deze locatie wordt getest, is niet of de technologie werkt. Het gaat erom of zij zich voorspelbaar genoeg gedraagt om financierbaar te zijn: hoe snel het ondergrondse reservoir zijn warmte afgeeft, hoeveel geïnjecteerd water verloren gaat en of herhaalde circulatie seismiciteit veroorzaakt. Die drie variabelen bepalen of verbeterde geothermie uitgroeit tot een herhaalbare vorm van continu beschikbare opwekking, of een demonstratie blijft die op één plek werkt.
Waarom dit ook buiten de Verenigde Staten telt, is het vraagsignaal eronder. Exploitanten van datacenters willen langetermijncontracten tekenen voor gegarandeerde levering rond de klok, en die bereidheid trekt kapitaal naar technologieën die anders geen financieringscommissie zouden passeren. Hetzelfde signaal keert terug in het elektriciteitshoofdstuk van deze uitgave, waar de exploitatie-economie van gasopwekking op locatie die installaties in bedrijf kan houden, ook nadat de netaansluiting er is.
De Nederlandse vergelijking gaat op, maar minder ver dan het op het eerste gezicht lijkt. Nederland gebruikt geothermie al op schaal, maar voor warmte in plaats van stroom. Geothermie Nederland telt 28 operationele projecten en ongeveer 70 in ontwikkeling, grotendeels voor de glastuinbouw, en schat het potentieel op meer dan de helft van de duurzame warmtevraag van die sector. De beperking is hier nooit de boortechniek geweest. Het gaat om projecteconomie, vergunningverlening voor de ondergrond en kapitaalkosten, en een geslaagd resultaat in Utah verandert daar niets aan.
Door deze uitgave lopen twee patronen. In olie, elektriciteit en gas zit het knelpunt niet in de grondstof zelf, maar in de stap die haar binnen een termijn omzet in iets bruikbaars. In olie draaien de raffinaderijen op volle toeren en is de schaarste verschoven naar de producten. In elektriciteit is opwekking beschikbaar terwijl de aansluiting om haar te leveren dat niet is. In gas zijn het aanbod en het hervulvenster tegelijk beperkt, en de opslagpositie maakt daar een winterprijsrisico van. Wie de grondstof inkoopt en de omzettingsstap negeert, prijst de kleinste helft van het probleem. In kolen, emissierechten en hernieuwbare energie loopt het risico juist andersom. Elk van die markten wordt gedomineerd door een hoofdcijfer dat de kosten van de lezer niet bepaalt, terwijl het cijfer dat dat wel doet minder zichtbaar is.